رئيس سازمان بهزيستي کشور در مصاحبه اختصاصی با روزنامه ایران گفت: در سال 89 براي معلولان و زنان سرپرست خانوار 60 هزار واحد مسكوني ساخته خواهد شد.
سي سال پيش در اين چنين روزهايي شهيد دكتر فياض بخش تمام تلاش خود را براي تشكيل سازمان بهزيستي صرف كرد. سازماني كه اكنون انتظارات از آن بالاست و هر آنچه براي بهتر زيستن جامعه تهديد محسوب ميشود، وظيفه سازمان بهزيستي تلقي ميشود؛ حتي اگر خلأ قانوني در آن مورد باشد يا اعتبار و بودجه لازم هم تأمين نشده باشد. دكتر ابوالحسن فقيه، رئيس سازمان بهزيستي كشور گفتوگو را با تأكيد بر اين جمله آغاز ميكند كه در ابتداي دولت نهم به دليل انبوه مسائل حل نشده، سازمان بهزيستي منفعل بود و مهمترين دستاورد چهارسال گذشته تبديل سازمان بهزيستي به سازماني مداخله گر و پويا است. وي اعتقاد دارد نگاه ويژه رئيس جمهور، دولت و مجلس شوراي اسلامي به سازمان بهزيستي و اصلاحات ساختاري در برنامهها و خدمات بهزيستي باعث شد مسائل حل نشده از جمله تعداد زياد پشت نوبتيها حل شود و بهزيستي براي ارائه خدمات جديد پيشگيري، توانمندسازي و حمايت از افراد آسيبديده و در معرض آسيب نفس تازه كند.
چه تعداد مددجو و معلول زير پوشش سازمان بهزيستي قرار دارد و چه نوع خدماتي به آنها ارائه ميشود؟
در سازمان بهزيستي كشور دو نوع فعاليت انجام ميشود. يكي از اين فعاليتها مربوط به جمعيتي خاص مثل معلولين، زنان سرپرست خانوار و آسيب ديدگان اجتماعي است كه به صورت مستمر از خدمات اين سازمان استفاده ميكنند، اين افراد كه تعداد آنها دو ميليون و 500 هزار نفر است به شكل مستمر خدماتي به آنها ارائه ميشود، خدماتي مثل روان شناسي، مددكاري، نگهداري بهطوري كه فقط 70 هزار نفر سالمند و معلول در مراكز ما نگهداري ميشود و يا مثلاً در مورد معلولاني كه خدمات توانبخشي به آنها ارائه ميشود. نوع ديگري از خدمات سازمان بهزيستي مشمول همه افراد جامعه ميشود، بطور مثال هر ساله غربالگري تنبلي چشم براي كودكان انجام ميشود كه حداقل يك ميليون و 800 هزار كودك از اين طريق غربالگري ميشوند و يا مثلاً برنامه آموزش مهارتهاي زندگي و آموزش به زوجهاي جوان كه تعداد زيادي از افراد در اين برنامهها شركت ميكنند، اينها افرادي هستند كه پساز فرا گرفتن آموزشها از پوشش سازمان خارج ميشوند، تعداد اين افراد كه در سال 88 بطور غير مستمر از خدمات سازمان بهزيستي كشور بهرهگرفتند 10 ميليون نفر بود.
يكي از مهمترين مباحثي كه درباره سازمان بهزيستي و مددجويان آن مطرح است، بحث پشتنوبتيهاست كه ظاهراً در سالهاي اخير به سختي نيازمندان واقعي امكان ورود به اين مجموعه را داشتند، هماكنون چه تعداد پشت نوبتي طبق آمار و ارقام وجود دارد و براي ورود آنها چه برنامهريزيهايي كردهايد؟
يكي از مهمترين دغدغهها و چالشهاي ما در بدو ورود به سازمان بهزيستي پشت نوبتيها بود. بهگونهاي كه در سال 84 پس از آسيب شناسي پيبرديم از 10 سال قبل از آن هيچ ورودي به سازمان بهزيستي صورت نگرفته است، در حقيقت تعدادي از افراد وارد سيستم شده و در آن رسوب پيدا كرده بودند ولي افراد نيازمندي وجود داشتند كه خواهان ورود به مجموعه بهزيستي براي دريافت خدمات بودند، ولي اين امكان براي آنها وجود نداشت. اگر چه استراتژي اصلي ما بحث توانمندسازي است، اما عدهاي از سالمندان و معلولان وجود دارند كه حتماً نياز به حمايت دولت و بهزيستي بطور مستمر دارند ولي نتوانستهاند وارد مجموعه شوند. اما با نگاه مثبتي كه دولت، نمايندگان مجلس و ساير دستگاهها داشت، توانستيم افراد نيازمند واقعي را پس از شناسايي زير پوشش بگيريم. بهگونهاي كه تعداد مستمريبگيران معلول در سال 84، 90 هزار نفر بود كه اين تعداد تا پايان سال 88 به 235 هزار نفر افزايش يافت. قطعاً در سال جديد نيز به تعداد اين نيازمندان افزوده خواهد شد. به بيان ديگر در طول چهار سال گذشته بيش از مجموعه سالهاي گذشته توانستيم نيازمندان واقعي را زير پوشش بگيريم. در حيطه زنان سرپرست خانوار 135 هزار نفر زير پوشش بودند كه امروزه به 176 هزار نفر افزايش يافته است و البته براي اين گروه خدمات جديدي نيز ارائه كردهايم بهعنوان مثال 35 هزار نفر از زنان سرپرست خانوار روستايي علاوه بر اين كه مستمري ميگيرند براي آنها حق بيمه در نظر گرفته تا زير پوشش بيمه تأمين اجتماعي باشند. بيمه تأمين اجتماعي زنان سرپرست خانوار روستايي را از سال 86 شروع كرديم كه البته اين خدمت را امسال براي زنان سرپرست خانوار شهري هم اجرا ميكنيم.
سازمان بهزيستي كشور براي بيمه و اشتغال زنان سرپرست خانوار و همين طور براي توانمندسازي و خروج آنها از چرخه حمايتي خود تاكنون چه فعاليتهايي انجام داده است؟
مهمترين بحثي را كه در زنان سرپرست خانوار داريم، توانمند سازي و خروج از چرخه حمايتي سازمان بهزيستي است. الحمدلله كارهايي در اين زمينه انجام داديم بطور مثال 10 سال حق بيمه اين زنان از سوي سازمان بهزيستي پرداخت ميشود سپس وارد چرخه بيمهاي ميشوند. بحث اشتغال زنان سرپرست خانوار را نيز به طرق مختلف دنبال ميكنيم. به گونهاي كه موفق شديم تعداد زيادي از اينها را مستقل كنيم بطور مثال تا پايان سال 87، 871 گروه هميار داشتيم كه بين 7 تا 15 نفر در آن عضويت دارند كه كار مشتركي را با حمايت سازمان بهزيستي شروع ميكنند. اين گروهها دو هدف عمده را دنبال ميكنند؛ يكي اينكه منبع درآمدي داشته باشند و دوم اينكه در يك فعاليت سالم وارد جامعه شوند. برخي از اينگروهها به حدي خوب كار كردهاند كه موفق شدهاند بازاريابي بسيار خوبي داشته و در كار خود حرفهاي قلمداد شوند. البته با توجه به اينكه جمعيت هدفما ويژگيهاي خاص خود را دارند بر همين اساس تفاهمنامهاي با سازمان فني و حرفهاي به امضا رسيده كه براساس آن مكان هايي از سوي سازمان بهزيستي در اختيار سازمان فني و حرفهاي قرار ميگيرد تا آموزشهاي لازم به مددجويان ارائه شود. بنابراين آنان در بدو شروع به كار و اشتغالزايي آموزشهاي لازم را فرا گرفتهاند. طبق آمار در سال 88، 14 هزار نفر اين آموزشها را فرا گرفته اند. البته اين آموزشها به تناسب مناطق، متفاوت است. همچنين اعطاي وامهاي بانكي، بنگاههاي زود بازده، آموزشهاي فني و حرفهاي، پرداخت حق بيمه سهم كارفرما و جبران كارايي و ايجاد كلينيكهاي مددكاري از جمله روشهايي بود كه به كار گرفتيم تا براي مددجويان اشتغالزايي شود تا بتوانند مستقل شده و از چرخه حمايتي سازمان بهزيستي خارج شوند. بهگونهاي كه از سال 85 تا پايان سال 87 براي 50 هزار نفر شغل ايجاد شد، البته در سال 88 اين ميزان بهخاطر قطع وام بنگاههاي زود بازده، افت پيدا كرد كه البته تلاش ميكنيم تا در سال جديد اين نقيصه جبران شود بطور مثال از طريق ايجاد كارگاههاي حمايت شده، براي ايجاد شغل كساني كه معلوليت نسبتاً شديد دارند. آنها را در ابتدا در كارگاههاي مورد حمايت خود مشغول بهكار ميكنيم، يارانهاي هم به اين كارگاهها كه زير نظر بخش خصوصي قرار دارند داده ميشود تا آنان بتوانند حقوق معلولان را بپردازند. اين معلولان پس از آموزش و مستقل شدن، از چرخه سازمان خارج ميشوند. صندوق حمايت از فرصتهاي شغلي براي مددجويان نيز در صورت تصويب ميتواند كمكهاي بسياري به اين افراد كند. اين صندوق چرخه اعطاي وامهاي مختلف را ساده ميكند. به هر حال مددجويان تحت حمايت ما در اخذ وام مشكلاتي دارند كه اين صندوق وجوه را ماندگار ميكند. در صورتي كه هماكنون وامهايي كه اعطا ميشود اقساط آن وارد خزانه دولت ميشود.
برنامهريزي شما براي واگذاري مسكن به مددجويان در سال جديد چگونه است؟
يكي از كارها براي توانمند كردن نيازمندان زير پوشش، بحث مسكن آنان است. از سال 85 بيش از 18 هزار واحد مسكوني ساخته و در اختيار مددجويان قرار گرفت، 12 هزار واحد نيز در دست ساخت است. البته شرايط واگذاري اين واحدها متفاوت است. بطور مثال يك تا دو ميليون تومان سهم آوردهاي است كه از فرد گرفته ميشد. 4 تا 12 ميليون تومان وام بلاعوض توسط دولت داده ميشود بهعلاوه وام بدون بهرهاي كه از دولت گرفته ميشود. اين تعداد ساخت مسكن در چهارسال گذشته نسبت به كل دورههاي قبل، بي نظير است. اين عملكرد مثبت تأمين مسكن با مشاركت خيرين، زمينه ساز عنايت دولت دهم به ساخت مسكن معلولان سرپرست خانوار و زنان سرپرست خانوار بدون مسكن شد. به گونهاي كه سال 89 را ميتوان سال طلايي مسكن براي معلولان نامگذاري كرد، چرا كه براساس مصوبه دولت، 30 هزار مسكن براي معلولان سرپرست خانوار و 30 هزار واحد هم براي زنان سرپرست خانوار ساخته خواهد شد. زمين اين 60 هزار واحد مسكوني كه در سال جديد به معلولان واگذار ميشود بطور رايگان در اختيار آنها قرار ميگيرد.
يارانه آمادهسازي زمين هم رايگان است. يارانه صدور پروانه و حق انشعاب آب، برق و گاز هم كه جمعاً 4 ميليون تومان است به آنها تعلق ميگيرد. اين مددجويان 20 ميليون تومان نيز وام بدون سود با كارمزد 4 درصد دريافت ميكنند كه بازپرداخت وام آنها نيز پس از تحويل مسكن شروع ميشود و البته اين اقساط از اجارهنامه بسيار كمتر است. اولين اقساط اين وام كه 18 ماه بعد از شروع ساخت پرداخت ميشود، در همه شهرها 110 هزار تومان تعيين شده است كه از ميزان اجاره بهاي مسكن فعلي آنها كمتر است. بنابر صحبتهايي كه با وزير رفاه داشتيم نهضت 4 سالهاي را در تأمين مسكن مددجويان پيشبيني كرديم، به گونهاي كه همه مددجويان صاحب مسكن شوند و كار تحويل مسكن را به روز كنيم. ضمن آنكه همه دستگاهها براساس مصوبه دولت در تأمين مسكن معلولان مكلف شدهاند.
عملكرد اورژانس اجتماعي را از بدو تأسيس آن در سال 87 تا به امروز چگونه ارزيابي ميكنيد و آيا برنامهاي براي گسترش آن در شهرهاي كوچك و مناطق محروم داريد؟
يكي از آسيبشناسيهايي كه در بدو ورود به سازمان بهزيستي داشتيم، اين بود كه اين سازمان منفعل بود، به قدري پشت نوبتي و كمبود اعتبار وجود داشت كه بيش از كارهاي روزمره نميتوانستيم كار بيشتري انجام دهيم.
بر همين اساس سعي كرديم در بحث آسيبها از حالت انفعالي به حالت مداخلهگر تبديل شويم. شاخصترين اين حركتها راهاندازي اورژانس اجتماعي، خط 123 و تيمهاي بسياري بود كه از اين طرحها بسيار استقبال شد. به گونهاي كه تا پايان سال 88 با راهاندازي 200 ماشين سيار اورژانس اجتماعي، 15 هزار پذيرش در اورژانس اجتماعي داشتيم البته اينها فقط پذيرشها بود در حالي كه تماسها بسيار بيش از اين بود به نحوي كه 52 هزار تماس موفق داشتيم. بيشترين آمار تماسها هم مربوط به «خشونتهاي خانگي» است و پس از آن مسئله «فرار از منزل». امسال نيز يكي از برنامهها، فعاليت اورژانس اجتماعي در شهرهاي بالاي 50 هزار نفر جمعيت است كه بطور جدي آن را پيگيري ميكنيم.
براي برخورد علمي و صحيح با آسيبهاي اجتماعي و ساماندهي نيازمندان و مددجويان در بحث آسيبهاي اجتماعي چقدر مطالعات تطبيقي با كشورهايي كه در اين زمينه پيشگام بودند، انجام ميدهيد و چقدر از آسيبشناسان اجتماعي و جامعهشناسان خبره در اين زمينه بهره ميگيريد و چه ميزان آموزشهاي ضمن خدمت نيروي انساني سازمان بهزيستي را به روز ميكنيد؟
بطور حتم دستگاه تخصصي كه بايد وارد آسيبهاي اجتماعي شود نياز به نيروي انساني متخصص دارد و همه فعاليتها بايد مبتني بر پژوهشهاي علمي باشد. برهمين اساس 2 كار عمده انجام داديم يكي اينكه دبيرخانه دائمي فعاليتهاي پژوهشي را راهاندازي كرديم كه با دانشگاهها ارتباط تنگاتنگي دارد. از دانشگاههاي مختلف درخواست كردهايم تا دانشجويان دورههاي فوقليسانس و دكتري را كه در حطيه فعاليتهاي سازمان كارهاي پژوهشي انجام ميدهند با ما مرتبط كنند و از اساتيد بنام علوم اجتماعي دعوت به كارهاي پژوهشي كردهايم تا هم كارهاي پژوهشي كشورهاي ديگر را بررسي كرده و هم خود كارهاي پژوهشي انجام دهند. در بحث نيروي انساني سازمان بهزيستي هم تلاشهاي خوبي كرديم.6 هزار نفر از پرسنل خود را كاهش داده و بسياري از فعاليتها را در جهت كوچكسازي به بخش خصوصي واگذار كرديم. همينطور ساعتهاي آموزش ضمن خدمت كاركنان را 2برابر كرديم و مراكز علمي كاربردي را گسترش داديم به گونهاي كه در سال 84، 4 مركز علمي كاربردي داشتيم، امسال آنها را به 26 مركز علمي كاربردي افزايش داديم. 15 هزار دانشجو در اين مراكز مشغول تحصيل هستند كه البته نيمي از آن را كاركنان سازمان بهزيستي تشكيل ميدهد. رشتههايي را تعريف كرديم كه متناسب با فعاليتهاي سازمان بهزيستي است به گونهاي كه براي نخستين بار رشته تربيت مربي مهد كودك، رشته اعتياد و پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي را ايجاد كرديم. براي سال 89 هم توسعه كمي و كيفي مراكز علمي كاربردي و راهاندازي مركز پژوهشهاي آسيبهاي اجتماعي را خواهيم داشت. در بحث كلان نيز ارتباط خوبي با حوزه و دانشگاه برقرار كردهايم، به گونهاي كه دبيرخانه اسلام و آسيبهاي اجتماعي راهاندازي شده است. پس از يك سال كار سال گذشته نخستين همايش آن در قالب 9 كارگروه متشكل از اساتيد حوزه و دانشگاه و دستگاه اجرايي برگزار شد.
در برخي از شهرهاي بزرگ مهدهاي كودكي هستند كه خارج از ضوابط قانوني شهريههاي خود را افزايش ميدهند، بدون اينكه خدمات آنها افزايش كمي و كيفي پيدا كند، آيا در اين زمينه ضعف نظارتي وجود دارد؟ سازمان بهزستي با اين متخلفان چه برخوردي ميكند؟
براساس دستورالعمل سال گذشته، تمامي مربيان مهدها بايد آموزشهاي لازم را تاكنون فرا ميگرفتند. البته بحث نظارت فراگير را بر شهريه و مسائل فرهنگي و درجهبندي را به طور جدي دنبال ميكنيم اما از آن جايي كه اين مهدها كاملاً غيردولتي هستند و هيچگونه يارانهاي را هم از دولت دريافت نميكنند بايد مدنظر داشت كه متناسب با تورم، اجاره و دستمزدها بالا ميرود به هر حال بايد هزينههاي آنها هم تأمين شود، براساس قيمت تمام شده آنها بايد شهريهها افزايش يابد اين طرح در بيشتر استانهاي كشور در حال اجراست. البته فقط تعداد محدودي مهد كودك داريم كه شهريههاي آنها افزايش پيشبيني نشدهاي دارد. البته آن هم براساس خدمات اضافهاي است كه ارائه ميدهند كه اين خدمات امسال نرخگذاري خواهد شد. امسال اكثر مهدكودكها شهريهاي كه ميگيرند از قيمت تمام شده كمتر است. به هر حال قبول داريم كه در اين ميان عدهاي از آنها سوءاستفاده ميكنند كه با نظارت بيشتر بايد با آنها برخورد كرد.
براساس آخرين مطالعاتي كه سازمان بهزيستي انجام داده كدام يك از آسيبهاي اجتماعي بيشترين آمار را به خود اختصاص داده است؟
بيشترين آمار آسيب اجتماعي در كشور ما اعتياد است كه اين معضل ريشه بسياري از آسيبهاي ديگر همچون بيكاري و طلاق است. در واقع مادر بسياري از آسيبهاي اجتماعي است.
پس از اعتياد نيز طلاق در رتبه دوم قرار دارد و پس از آن آمار آسيبها كمتر ميشود كه در اين ميان خشونتهاي خانگي و فرار از خانه رتبههاي بعدي را به خود اختصاص دادهاند.
براي پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي چه برنامهاي را سازمان بهزيستي كشور در پيش گرفته و ارتباط آن در اينباره با ساير ارگانها و دستگاهها چگونه برنامهريزي شده است؟
هر كدام از آسيبهاي اجتماعي برنامه خاص خود را دارد. براي پيشگيري از اعتياد آموزش در محلات و محيطهاي آموزشي و كاري را سال گذشته انجام داديم كه بيش از 3 ميليون و 500 هزار نفر زير پوشش قرار گرفتند.3 هزار انجمن «سام» گروههاي محله محور نيز در اينباره فعاليت داشتند. بحث آموزش با بحث پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي ارتباط نزديكي دارد كه متولي اصلي آن ستاد مبارزه با مواد مخدر است كه البته ورود به اين مباحث در محيطهاي آموزشي حساسيتهاي خاص خود را دارد به اين خاطر كه برخي از آموزشها ترغيبكننده است.اما آنچه كه محور قرار گرفته آموزش مهارتهاي زندگي است كه براساس آن نحوه برخورد با مسائل اجتماعي را ميآموزيم. البته اين آموزشها بايد به همه سنين داده شود. هماكنون خلأ اين آموزشها را بشدت احساس ميكنيم در حالي كه پايه پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي آموزش مهارتهاي زندگي بر محور خانواده است.
اعتبارات سازمان بهزيستي در سالجاري چقدر افزايش يافته است؟
اعتبارات سازمان بهزيستي در سال 84، 240 ميليارد تومان بود كه اين ميزان در سالجاري به بيش از هزار ميليارد تومان افزايش يافته است. اگر در پايان اين گفتوگو نكتهاي باقي مانده، بفرماييد. كار مهمي كه در سازمان بهزيستي انجام گرفت استفاده از فناوري اطلاعات بود كه بانك اطلاعاتي خوبي شكل گرفته كه ارائه تمامي خدمات در آن ثبت ميشود. سيستم اتوماسيون اداري ما نيز در كل كشور فعال است. سال 89، سال ارائه خدمات الكترونيك است كه سال گذشته مشاوره الكترونيكي راهاندازي شد. ورود به مباحث فرهنگي نيز اهميت و جايگاه خوبي يافته است، در بحث آسيبهاي اجتماعي اين امر مورد توجه قرار گرفته است.
منبع: روزنامه ایران
1389/2/4
